Zoutlexicon

A

Antiklontermiddel

Antiklontermiddelen zijn scheidingsmiddelen die aan het zout worden toegevoegd om klonteren of kleven te voorkomen, zodat het zout strooibaar blijft. De meest gangbare antiklontermiddelen zijn ferrocyanide (E535), calciumcarbonaat (E170) en magnesiumcarbonaat (E504). 

Naar boven

C

Caverne

In de mijnbouw verstaat men onder caverne een grotere, kunstmatige geschapen ondergrondse holle ruimte.

Naar boven

Chlooralkali-elektrolyse

Door middel van chlooralkali-elektrolyse worden uit natriumchloride de basischemicaliën chloor, waterstof en natronloog vervaardigd. Hiertoe wordt steen- of vacuümzout in water opgelost en als geconcentreerde pekel naar de elektrolysecellen vervoerd. Chloor, waterstof en natronloog worden benodigd voor de productie van polyvinylchloride (pvc), dus kunststoffen.

Naar boven

Compact zout

Door persen verdicht of gecompacteerd zout wordt compact zout genoemd.

Naar boven

D

Drempeltheorie

Onder drempeltheorie verstaat men de verklaring van de geoloog Carl Ochsenius (19e eeuw) over het ontstaan van steenzoutvindplaatsen: In het Zechsteintijdperk – ruim 230 miljoen jaar geleden – waren grote delen van Middel-Europa en andere gebieden bedekt door een binnenzee die grotendeels was afgesneden van de open oceaan door ondiepe zee-engtes, zogenaamde drempels. Toentertijd heerste in onze streken een heet en droog klimaat, zodat door de sterke zonnestraling het water verdampte als in een gigantische kookpan.

Naar boven

Dagbouw

Dagbouw is vooral geschikt voor de ontginning van grondstoffen die betrekkelijk dicht onder het aardoppervlak liggen of op andere wijze aan de oppervlakte zijn gekomen. Bij de dagbouw wordt de vindplaats in tegenstelling tot de diepbouw of ondergrondse winning vrijgelegd.

Naar boven

E

Elektrolyse

Onder elektrolyse verstaat men de ontleding van een chemische verbinding door middel van elektriciteit.

Naar boven

F

Farmaceutisch zout

Zout in farmacopeekwaliteit is een belangrijke grondstof waaruit bijvoorbeeld infusen en dialyseoplossingen worden bereid. Bovendien wordt zout niet alleen toegepast in de productie van geneesmiddelen en diëtetische levensmiddelen, maar ook in cosmetische en wellnessproducten. 

Naar boven

Fleur de sel

De naam fleur de sel is Frans (letterlijk ‘bloem van het zout’) en staat voor een bijzondere kwaliteit zeezout. Fleur de sel ontstaat bij bijzondere weersomstandigheden aan het wateroppervlak van de zeezoutsalinen. Het heeft een bijzonder knapperige structuur en een hoge restvochtigheid. 

Naar boven

Flor de sal

Zo heet ‘fleur de sel’ in het Spaans en Portugees.

Naar boven

G

Galerij

In de mijnbouw is galerij de benaming voor een horizontale mijn zonder opening naar de oppervlakte.

Naar boven

I

Industriezout

Industriezout is de benaming voor zoutkwaliteiten die in producerende en verwerkende bedrijfstakken worden ingezet. Industriezouten zijn bijv. verfzouten voor de textielindustrie, huidenzouten voor de leer- en bontverwerking.

Naar boven

Industriezout voor de chemische industrie

Onder industriezout voor de chemische industrie verstaan we zoutkwaliteiten waaruit vooral de chemische industrie door middel van chlooralkali-elektrolyse de door haar voor de productie van kunststoffen (bijv. pvc – polyvinylchloride) benodigde basischemicaliën chloor, waterstof en natronloog wint.

Naar boven

J

Jodiumzout

Jodiumzout is een voedingszout dat aangevuld wordt met jodaat – in het productieproces wordt kaliumjodaat aan het natriumchloride toegevoegd.

Naar boven

K

Kristallisatie

Onder kristallisatie verstaat men bij de zoutproductie de ontwikkeling en groei van opgeloste zouten tot kristallen.

Dit geschiedt voor het merendeel onder druk in gesloten verdampingsinstallaties. Het zo gewonnen zout wordt vacuümzout genoemd. 

Naar boven

Liksteen

Een liksteen of zoutliksteen is een steen van zout die wordt gebruikt voor nuttige dieren zoals koeien of paarden, huisdieren of kleine dieren. Meestal wordt hiertoe steen- of vacuümzout – onbehandeld of aangevuld met verdere mineralen en spoorelementen, kruiden of aromastoffen – in blokvorm geperst.

Naar boven

M

Mijn, mijngang

Ondergrondse mijngangen zijn holle ruimtes aangelegd voor de winning van minerale grondstoffen zoals erts, steenkool en zout. Het geheel van ondergrondse mijngangen vormt samen met de machinale inrichtingen, de bovengrondse installaties en inrichtingen een mijn.

Naar boven

Mijnopzichter

De mijnopzichter was, vroeger, een opzichter in de mijnbouw. Hij was verantwoordelijk voor een deel van de mijn en de aan hem ondergeschikte personen. Er waren verschillende vakrichtingen zoals ondergrondse opzichter, opzichter bij de opmetingen etc. Een mijnopzichter kon opklimmen tot afdelingsopzichter, meester-opzichter en hoofdopzichter.

Naar boven

N

Nat zout

In de vacuümzout productie is nat zout het uitgekristalliseerde zout met een bepaald restvochtgehalte dat bij het verdampen van de pekel ontstaat. Meestal wordt nat zout aan een droogproces onderworpen.

Naar boven

Natriumchloride, 
NaCl

Natriumchloride, NaCl, mineralogisch ook haliet (van het Grieks ‘hals’ = zout en ‘lithos’ = steen) genoemd, komt in grote hoeveelheden in de natuur voor, deels opgelost in zeewater, deels in vaste vorm en in verschillende concentraties in talrijke gesteenten, bijv. sylviniet en carnalliet.

Naar boven

Nitrietpekelzout

zie Pekelzout

Naar boven

P

PDV

PDV = Pure Dried Vacuum salt; PDV betekent hoogzuiver gedroogd vacuümzout dat vanwege zijn zuiverheid vaak als voedingszout, voor industriële toepassingen en voor farmaceutische toepassingen wordt gebruikt.

Naar boven

Pekel

Pekel is een zout-wateroplossing. De benaming pekel verwijst zowel naar een natuurlijke bron van zout water als naar een oplossing die bestaat uit in water opgelost zout.

Naar boven

Pekelwinning via boorputten

Tijdens het pekelwinningsproces wordt via boorputten planmatig zoet water naar een zoutkoepel gevoerd. Daardoor wordt het zout opgelost en vervolgens de met zout verzadigde pekel gewonnen. Meestal wordt het opgeloste zout in salinen verdampt tot vacuümzout.

Naar boven

Pekelzout

Pekelzout is een speciaal voor het pekelen van vlees en vleesproducten met nitriet verrijkt zout. Behalve roken, is pekelen een van de oudste conserveringsmethoden voor vlees en vleesproducten. Het zorgt voor het behoud van kleur en eetbaarheid van vleesproducten, verleent vleeswaren het typische pekelaroma en dient bovendien als antioxidatiemiddel.

Naar boven

O

Ondergrondse winning

Ondergrondse winning of diepbouw is de benaming voor de ontginning van ondergrondse vindplaatsen in tegenstelling tot dagbouw. De vindplaats wordt bereikt via schachten en tunnels.

Naar boven

Ontginning

Onder ontginning verstaat men in de mijnbouw de winning van ertsen, bruikbare mineralen en gesteenten in dagbouw of ondergronds.

Naar boven

Ontginningskamer

Vindplaatsen worden vaak in zgn. kamerwinning ontgonnen. Bij de winning van zout worden hierbij in de vindplaats ondergronds langwerpige ontginningskamers aangelegd. Daartussen laat men pijlers staan die het hierop liggende gesteente steunen.

Naar boven

R

Regeneratiezout

Regeneratiezout is de benaming voor speciale zouten voor wateronthardingsinstallaties en vaatwassers. Ze dienen om het ionenuitwisselingsmateriaal te regenereren, d.w.z. zijn opnamevermogen voor de hardheid veroorzakende stoffen in het water – vooral calcium- en magnesiumionen – te herstellen. 

Naar boven

S

Salaris

Het woord ‘salaris’ (= arbeidsloon, vergoeding) stamt van het Latijnse woord ‘sal’ (= zout).

In vroegere dagen was zoutwinning veel omslachtiger en gevaarlijker dan tegenwoordig. Zout was daarom veel duurder, zelfs kostbaar, en werd tegen goud opgewogen. Daarom werd zout een tijdlang ook als betaalmiddel geaccepteerd. Romeinse soldaten kregen een deel van hun soldij in vorm van zout, het zgn. ‘salarium argentum’ (‘sal’ = zout, ‘argentum’ = zilver / geld, dus praktisch zout-geld).

Naar boven

Saline, zoutwerk

Saline of zoutwerk is de benaming voor een installatie of bedrijf voor het winnen van zout – met uitzondering van zoutmijnen waarin zout door mijnwerkers wordt opgedolven.

Men onderscheidt:

  • vacuümzoutsalinen waarin van verzadigde pekel door middel van verdamping zgn. vacuümzout (ook salinezout of geraffineerd zout genoemd) wordt vervaardigd;
    en
  • zeewatersalinen waarin uit zeewater door middel van verdamping zeezout wordt gewonnen.

Naar boven

Scheidingsmiddel

zie Antiklontermiddel

Naar boven

Steenzout

Steenzout is een gesteente met een zeer hoog natriumchloridegehalte dat echter per vindplaats verschilt. Steenzout wordt ondergronds ontgonnen.

De vindplaatsen van steenzout zijn ongeveer 230 miljoen jaar geleden ontstaan door de verdamping van vroegere zeeën. Trefwoord: Drempeltheorie

Naar boven

Strooizout

Strooizout is natriumchloride (NaCl) dat in de winter gebruikt wordt om sneeuw en ijs op verkeerswegen tot smelten te brengen ter bestrijding van sneeuw- en ijsgladheid.

Naar boven

T

Tafelzout

Onder tafelzout worden over het algemeen alle voedingszoutproducten verstaan die in gezinsverpakkingen voor de consument geproduceerd en via de detailhandel verkocht worden.

Naar boven

Tunnel

In de mijnbouw is tunnel de benaming voor een horizontale mijn met opening naar de oppervlakte.

Naar boven

V

Vacuümzout, 
geraffineerd zout
salinezout

Vacuümzout wordt in salinen door middel van verdamping gewonnen uit verzadigde pekel. Hierbij kan een natuurlijke pekelbron benut of de methode van pekelwinning via boorputten toegepast worden.

Naar boven

Vast zout

In tegenstelling tot vloeibare pekel is vast zout een zout in vaste vorm, bijv. voedingszout en strooizout.

Naar boven

Verdieping

Verdieping is de benaming voor de vloer van een mijn, maar ook voor de hoogteligging van een horizontaal systeem van galerijen in een mijn; bijv. ligt de 700 meterverdieping 700 meter onder het aardoppervlak.

Naar boven

Vindplaats, zoutvindplaats

Vindplaatsen zijn bepaalde delen van de aardkorst waarin zich natuurlijke concentraties van vaste, vloeibare of gasvormige grondstoffen bevinden.

Naargelang formatie en vorm van deze vindplaatsen is te onderscheiden in horizontale vindplaatsen en de vorm van de zoutkoepel.

Onder horizontale vindplaatsen verstaat men de oorspronkelijke vorm die niet is vervormd door tektonische krachten uit het binnenste van de aarde.

Naar boven

Vloer

Vloeren zijn de ontginningsblokken die tussen twee verdiepingen tijdens de planmatige ontginning worden gewonnen door boren en opblazen.

Naar boven

Voedingszout

Over het algemeen is voedingszout de benaming voor natriumchloride of keukenzout dat via de voeding wordt opgenomen. Voedingszout is kwantitatief het belangrijkste mineraal in de menselijke voeding.

Naar boven

W

Wit goud

Wit goud is over het algemeen een synoniem voor witte substanties die vanwege hun kostbaarheid goud genoemd worden, dus als iets wat heel kostbaar is – zonder eigenlijk goud of witgoud te zijn.

Zout wordt traditioneel ook wit goud genoemd. 

Naar boven

Z

Zeezout

Zeezout wordt in zogenaamde zouttuinen door kristallisatie uit zeewater gewonnen. Bij de kristallisatie spelen zon en wind een grote rol. Zeezout bevat behalve natriumchloride ook nog geringe hoeveelheden of sporen van andere stoffen, onder andere zouten van kalium, magnesium en mangaan.

Naar boven

Zoutkoepel

Zo noemt men een voornamelijk steile formatie van de vindplaats. Hier hebben tektonische krachten uit het binnenste van de aarde op de oorspronkelijk horizontaal gelegen vindplaats ingewerkt, deze vervormd en bijv. tot een steile, paddenstoelvormige structuur omhooggedrukt.

Naar boven

Zouttabletten, 
tablettenzout

In tabletvorm geperst zout wordt vooral toegepast als regeneratiezout bij de waterontharding.

Naar boven

Zouttuin

Een zouttuin is een zeewatersaline waarin uit zeewater door middel van verdamping zeezout wordt gewonnen.

Naar boven

Zoutspecialiteiten

Onder zoutspecialiteiten verstaan we bij esco alle zoutproducten die niet behoren tot de strooizout- en winterdienstproducten. Zoutspecialiteiten zijn dus alle voedings- en tafelzouten, industriezouten, farmaceutische zouten etc. – onafhankelijk van het feit of het een product van steenzout of vacuümzout is.

Naar boven